Eski kitapçıların tozlu raflarında dolaşmak, benim için bir tür arkeolojidir. Her kitap bir zamanlar birinin elinde, birinin çantasında, birinin başucunda durmuştur. Geçen hafta bir sahafın en arka rafında, sararmış kapaklı bir şiir kitabı buldum. Kapağını açtığımda ilk sayfada, mürekkebi solmuş bir el yazısıyla şu satırlar duruyordu: “Sana söyleyemediklerimi bu şiirler söylesin. Hep bekleyeceğim.” Altında bir isim yoktu, yalnızca tek bir harf: N.

Kitabı hemen satın aldım. Eve dönerken otobüste defalarca o satırlara baktım. Kimdi bu N? Kime yazmıştı? Beklediği kişi hiç gelmiş miydi? Yoksa bu kitap, gönderildiği kişinin evinden, yıllar sonra bir taşınma telaşında ya da bir vedanın ardından mı sahafa düşmüştü? Bir kitabın sahafa varış hikâyesi, çoğu zaman bir hayatın sonunu ya da bir ilişkinin bitişini anlatır. İkinci el kitaplar bu yüzden biraz da yas taşır.

Reklam

Sayfaları çevirdikçe başka izler de buldum. Bazı dizelerin altı kurşun kalemle çizilmişti. Bir sayfanın kenarına küçük bir soru işareti konmuştu. Bir başka sayfada ise kurumuş bir yonca yaprağı duruyordu. Bu izlerin hepsi aynı kişiye mi aitti, yoksa kitap birkaç el mi değiştirmişti, bilmiyorum. Ama o sayfalarda şairin sesiyle okurun sesinin birbirine karıştığı sessiz bir sohbet vardı ve ben o sohbete kulak misafiri olmuştum.

Okumanın kişisel tarihi

Dijital kitaplar birçok açıdan harika; hafif, ucuz, her yerde erişilebilir. Ben de kullanıyorum. Ama onlar iz bırakmıyor. Bir dijital kitabı kimseye miras bırakamazsınız, altını çizdiğiniz satırlar bir sonraki okura ulaşmaz, sayfaların arasına bir yaprak saklayamazsınız. Kâğıt kitap ise okumanın kişisel tarihini taşır. Her kıvrık köşe, her çay lekesi, her kenar notu, bir insanın o metinle geçirdiği zamanın küçük bir anıtıdır.

Sahaflar, bu anıtların sessiz müzeleridir. Ne yazık ki birçok şehirde birer birer kapanıyorlar. Kiralar yükseliyor, okuma alışkanlıkları değişiyor, gençler çevrimiçi ikinci el platformlarını tercih ediyor. Oysa bir sahafta kaybolmanın, aradığınız kitabı değil de hiç aramadığınız bir kitabı bulmanın tadını hiçbir algoritma veremez. Tesadüf, edebiyatın en eski dostudur ve sahaflar, tesadüfün hâlâ hüküm sürdüğü nadir yerlerden biridir.

Kitabın sonuna geldiğimde, arka kapağın iç yüzünde bir not daha buldum. Farklı bir mürekkeple, farklı bir el yazısıyla yazılmıştı: “Geldim. Geç kaldım ama geldim.” O an kalbim hızla çarptı. Bu iki satırın arasında kaç yıl vardı, bilmiyorum. Belki bir ömür, belki birkaç ay. Ama bu kitap, bir bekleyişin ve bir kavuşmanın, ya da en azından bir kavuşma denemesinin sessiz tanığıydı. Ve şimdi benim kitaplığımda duruyordu.

Kitaplar da insanlar gibidir; asıl hikâyelerini son sayfalarında saklarlar.

Sahafın sahibi

Bu kitabı kimseye vermeyeceğim diye düşünmüştüm önce. Sonra vazgeçtim. Bir gün ilk sayfasına kendi satırlarımı ekleyip onu yeniden bir sahafın tozlu rafına bırakacağım. Belki başka biri bulacak, belki o da bir şey yazacak ve kitap, üç yabancının el yazısını taşıyan küçük bir mektup defterine dönüşecek. Kitaplar elden ele geçtikçe yaşar, sayfaları sarardıkça hikâyeleri tazelenir. N'nin beklediği kişi geç de olsa gelmişti. Benim işim, bu bekleyişi bir sonraki okura emanet etmek.

Bu metin, sitenin tasarımını ve işleyişini göstermek için hazırlanmış örnek içeriktir.